Wanneer is onderzoek naar hoogbegaafdheid zinvol?

Vraagt u zich af of uw kind misschien hoogbegaafd is? Soms zijn er al op jonge leeftijd signalen, zoals een opvallend snelle ontwikkeling, een grote nieuwsgierigheid of een kind dat zich nieuwe dingen gemakkelijk eigen maakt. Bij andere kinderen ontstaat de vraag pas later, bijvoorbeeld wanneer zij zich vervelen op school, minder laten zien dan verwacht of steeds minder gemotiveerd raken.

Een vermoeden van hoogbegaafdheid betekent niet automatisch dat onderzoek nodig is. De belangrijkste vraag is niet alleen óf een kind hoogbegaafd is, maar vooral welke vragen er zijn en wat onderzoek daaraan kan toevoegen.

Onderzoek kan zinvol zijn wanneer meer inzicht nodig is in de cognitieve mogelijkheden van een kind, het functioneren op school of de onderwijs- en begeleidingsbehoeften.

Een vermoeden van hoogbegaafdheid is niet altijd reden voor onderzoek

Er bestaat geen checklist waarmee op basis van een aantal kenmerken kan worden vastgesteld dat een kind hoogbegaafd is. Wanneer een kind snel leert, een grote woordenschat heeft of zeer goede cijfers haalt op school is er niet automatisch sprake van hoogbegaafdheid. Andersom zijn hoge schoolprestaties ook geen voorwaarde. Sommige cognitief sterke kinderen laten op school juist minder zien dan op basis van hun mogelijkheden verwacht zou worden. Daarom begint goed onderzoek met een duidelijke onderzoeksvraag.

Niet alleen: “Is mijn kind hoogbegaafd?”

maar bijvoorbeeld:

• Sluit het onderwijs voldoende aan bij wat mijn kind cognitief aankan?
• Hoe kunnen we het verschil tussen capaciteiten en schoolprestaties begrijpen?
• Heeft mijn kind behoefte aan meer uitdaging, verrijking of versnelling?
• Waar komen motivatieproblemen of frustraties op school vandaan?
• Welke begeleiding past bij de manier waarop mijn kind leert en denkt?

Onderzoek is vooral waardevol wanneer de uitkomsten kunnen helpen om dergelijke vragen beter te beantwoorden.

Uw kind lijkt meer in huis te hebben dan het laat zien

Soms zien ouders thuis een kind dat snel verbanden legt, veel kennis heeft of opvallend complexe vragen stelt, terwijl dit op school nauwelijks zichtbaar is. Er kan dan sprake zijn van een verschil tussen wat een kind cognitief kan en wat het in de praktijk laat zien. Sommige kinderen passen zich aan het niveau van hun omgeving aan, verliezen hun motivatie of gaan gedurende langere tijd onder hun mogelijkheden presteren.

Onderzoek kan dan  helpen om de cognitieve capaciteiten van een kind beter in kaart te brengen en te bekijken hoe deze zich verhouden tot het functioneren op school.

Uw kind verveelt zich of loopt vast op school

Een andere aanleiding kan zijn dat een kind langdurig weinig uitdaging ervaart. Het tempo ligt bijvoorbeeld te laag, de leerstof wordt al snel begrepen of opdrachten bieden onvoldoende ruimte om werkelijk na te denken. Dit hoeft niet altijd tot hoge prestaties te leiden. Sommige kinderen raken juist gedemotiveerd, haken af of ontwikkelen weinig ervaring met doorzetten wanneer iets moeilijk is.

In deze gevallen kan onderzoek meer inzicht geven in de cognitieve mogelijkheden en onderwijsbehoeften van een kind en kunnen adviezen worden gegeven over passend onderwijs. 

Thuis en school zien een verschillend kind

Het komt voor dat ouders en school een heel verschillend beeld hebben van een kind. Thuis kan een kind bijvoorbeeld veel initiatief tonen, zelfstandig ingewikkelde onderwerpen uitzoeken en uitgebreide gesprekken voeren, terwijl het op school weinig betrokken of gemotiveerd lijkt. Andersom kan een kind op school sterk presteren of juist heel meegaand zijn, terwijl het thuis veel frustratie, spanning, vermoeidheid of heftige emoties laat zien.

Een verschil tussen deze perspectieven hoeft niet te betekenen dat één van beide beelden onjuist is. In deze gevallen kan het juist heel waardevol zijn om te onderzoeken waardoor een kind zich in verschillende situaties anders laat zien.

Er zijn vragen over het sociaal-emotioneel functioneren

Soms staat niet alleen het leren centraal. Ouders kunnen zich bijvoorbeeld zorgen maken omdat hun kind zich anders voelt dan leeftijdsgenoten, veel spanning ervaart rond prestaties of steeds minder graag naar school gaat.

Dergelijke signalen zijn niet specifiek voor hoogbegaafdheid en kunnen verschillende oorzaken hebben. Het is daarom belangrijk om ze niet automatisch als kenmerken van hoogbegaafdheid te interpreteren, maar ook niet automatisch af te doen als sociaal-emotionele problematiek. Breder onderzoek kan in deze gevallen helpen om een integraal beeld te krijgen van zowel de cognitieve mogelijkheden als de sociale en emotionele ontwikkeling en schoolbeleving.

Er zijn keuzes nodig rondom het onderwijs

Ook wanneer ouders en school voor concrete onderwijskeuzes staan kan onderzoek van toegevoegde waarde zijn.

Bijvoorbeeld wanneer er vragen zijn over:

• verrijking of verdieping;
• versnellen;
• een passend onderwijsniveau;
• deelname aan een plusklas of voltijds hoogbegaafdenonderwijs;
• begeleiding bij onderpresteren;
• de aansluiting tussen cognitieve mogelijkheden en het huidige onderwijsaanbod.

Een onderzoeksuitslag geeft niet automatisch antwoord op de vraag welke onderwijskeuze de juiste is. Wel kan onderzoek belangrijke informatie bieden om dergelijke beslissingen beter te onderbouwen.

Wanneer is onderzoek niet altijd nodig?

Een vermoeden van hoogbegaafdheid hoeft niet altijd aanleiding te zijn voor onderzoek. Wanneer een kind zich goed ontwikkelt, plezier heeft in school, voldoende uitdaging krijgt en ouders en school geen concrete vragen hebben, kan er weinig reden zijn om een intelligentie- of begaafdheidsonderzoek te laten uitvoeren.

Ook nieuwsgierigheid naar een IQ-score alleen hoeft niet altijd reden te zijn voor onderzoek. Een IQ-score kan waardevolle informatie geven over cognitieve mogelijkheden, maar vertelt op zichzelf niet wat een kind nodig heeft om zich prettig te voelen en zich goed te ontwikkelen.

Een IQ-score vertelt niet het hele verhaal

Bij onderzoek naar hoogbegaafdheid speelt intelligentie een belangrijke rol. Toch is een IQ-score nooit een volledige beschrijving van een kind. Hoe een kind functioneert, hangt ook samen met de omgeving waarin het opgroeit en leert, eerdere ervaringen, motivatie, persoonlijkheid en sociaal-emotionele ontwikkeling.

Daarom is het belangrijk om een intelligentiescore altijd in de context van het individuele kind te interpreteren.

De vraag is dus niet alleen: “Hoe hoog is het IQ?” maar vooral: “Wat betekenen deze resultaten voor dit kind in deze context?” Waar liggen sterke kanten? Waar ervaart het kind moeilijkheden? Sluit de huidige omgeving voldoende aan? En welke aanpassingen of begeleiding kunnen helpen?

Welk onderzoek past bij mijn kind?

Er bestaat niet één vorm van onderzoek die voor ieder kind het meest geschikt is. Welke aanpak passend is, hangt onder andere af van de leeftijd van het kind, de onderzoeksvraag en de hoeveelheid informatie die nodig is om die vraag zorgvuldig te beantwoorden. Soms is een intelligentieonderzoek voldoende. In andere situaties kan een uitgebreider begaafdheidsonderzoek passend zijn, waarbij naast cognitieve mogelijkheden ook andere aspecten van het functioneren worden meegenomen.

Ook de keuze voor een intelligentietest hangt af van de situatie. Bij BreinPlus wordt gewerkt met zowel de WISC-V als de KIQT+. Welke test het beste aansluit, wordt bepaald aan de hand van onder andere de leeftijd, de vermoedelijke cognitieve mogelijkheden en de onderzoeksvraag.