Uitzonderlijke hoogbegaafdheid (IQ 145+)

De meeste mensen kennen de term hoogbegaafdheid, maar minder bekend is dat er ook sprake kan zijn van uitzonderlijke hoogbegaafdheid. Hoewel er geen internationaal vastgestelde definitie bestaat, wordt doorgaans gesproken van uitzonderlijke hoogbegaafdheid bij een intelligentieniveau van ongeveer IQ 145 of hoger. 

Kinderen met een uitzonderlijk hoog cognitief potentieel vormen een relatief kleine groep, ongeveer 1 op de 1000 kinderen haalt een IQ-score van 145 of hoger. Hun manier van denken, leren en waarnemen kan sterk verschillen van die van leeftijdsgenoten en ook van veel andere hoogbegaafde kinderen.

Een groot ontwikkelingsverschil

Bij uitzonderlijk hoogbegaafde kinderen kan de zowel de cognitieve als sociale ontwikkeling aanzienlijk verder vooruitlopen dan de kalenderleeftijd. Hierdoor ontstaat soms een groot verschil tussen wat een kind begrijpt en wat het emotioneel of motorisch al aankan.

Een kind van acht jaar kan bijvoorbeeld complexe vragen stellen over wetenschap, filosofie of maatschappelijke thema’s, terwijl het emotioneel nog steeds een kind van acht jaar is. Dit verschil kan soms leiden tot frustratie, onzekerheid of gevoelens van onbegrip.

Kenmerken van uitzonderlijk hoogbegaafde kinderen

Niet ieder kind is hetzelfde, maar regelmatig worden kenmerken gezien zoals:

• een extreem snel leervermogen;
• een uitzonderlijk geheugen;
• diepgaande interesses op jonge leeftijd;
• sterke behoefte aan intellectuele uitdaging;
• creatief en origineel denken;
• intensiteit in denken en voelen;
• een sterke behoefte aan autonomie;
• het leggen van complexe verbanden;
• het stellen van diepgaande of onverwachte vragen.

Sommige kinderen leren vrijwel moeiteloos nieuwe vaardigheden aan en hebben weinig herhaling nodig om nieuwe informatie te begrijpen.

School is niet altijd vanzelfsprekend passend

Van buitenaf bestaat soms het beeld dat uitzonderlijk hoogbegaafde kinderen zich zonder problemen ontwikkelen. In werkelijkheid kunnen juist zij tegen specifieke uitdagingen aanlopen. Wanneer het onderwijs onvoldoende aansluit bij hun niveau, kunnen kinderen:

• zich vervelen;
• hun motivatie verliezen;
• minder inzet gaan tonen;
• perfectionisme ontwikkelen;
• zich sociaal geïsoleerd voelen;
• onderpresteren.

Sommige kinderen ervaren dat zij weinig ontwikkelingsgelijken ontmoeten. Hierdoor kunnen zij het gevoel krijgen anders te zijn dan hun leeftijdsgenoten.

Uitzonderlijke hoogbegaafdheid is meer dan een IQ-score

Een intelligentietest kan aanwijzingen geven voor uitzonderlijke hoogbegaafdheid, maar een hoge score alleen vertelt niet het hele verhaal. Net als bij andere vormen van hoogbegaafdheid is het belangrijk om ook te kijken naar de ontwikkeling, het gedrag, de onderwijsbehoeften en het welbevinden van een kind. Het doel van onderzoek is daarom niet alleen vaststellen hoe hoog een kind scoort, maar vooral begrijpen wat een kind nodig heeft om zich gezond en evenwichtig te kunnen ontwikkelen.